Beste bezoeker, het is toegestaan dit verslag voor privé doeleinden te gebruiken.
Het is echter niet toegestaan dit verslag of delen daarvan te kopieëren, en op een andere internetsite
ter beschikking te stellen en/of openbaar te maken dmv druk, fotokopie zonder voorafgaande
schriftelijke toestemming van mij. Voor vragen, bijv. over links, kun je me altijd emailen.

Ivoren Wachters (Simon Vestdijk)

Boekverslag 5 oktober 1997. Gemaakt door Walter ter Maten, Son en Breugel.

Auteur:	Simon Vestdijk, 1898-1971.
Titel:	Ivoren Wachters, 1951 (© 1957).
Uitgeverij:	Uitgeverij De Bezige Bij, A'dam, 4^de druk, 1960.
Aantal pagina's:	210.

Ander werk (Anton Wachtercyclus):

Terug tot Ina Damman, 1934.
Sint Sebastiaan, 1939.
Surrogaten voor Mark Tuinstra, 1940.
De andere school, 1948.
De beker van de min, 1957.
De vrije vogel en zijn kooien, 1958.
De rimpels van Esther Ornstein, 1959.
De laatste kans, 1960.

Ander werk:

Else Böhler, Duits dienstmeisje, 1935.
De bruine vriend, 1935.
Het vijfde zegel, 1937.
De zwarte ruiter, 1940.
Pastorale, 1943 (1948).
De kellner en de levenden, 1949.
De koperen tuin, 1950.
Ivoren wachters, 1951.
De dokter en het lichte meisje, 1951.
Een alpenroman, 1961.
Juffrouw Lot, 1965.
Het verboden bacchenaal, 1969.

Evalutie:

Emotie, gevoelens tijdens het lezen.
Philip Corvage is een alleenstaande leerling, die bewondering oogst door het feit dat hij gedich ten kan maken en Latijnse citaten te pas en te onpas laat klinken. Het klinkt zeer geleerd en de anderen begrijpen ook niet alles. Hijzelf geeft de indruk alsof hij vindt dat hij beter (intelligen ter) is dan de anderen. Eigenlijk is het een zeer irritante jongen, maar tegen vrouwen kan hij ook erg charmant zijn (mooie woorden, beleefd tegen oudere dames). Hij is rap van tong, probeert iets altijd nog een tweede of een derde keer nog mooier te zeggen, zeker als de anderen een eerste opmerking al bijzonder vinden (Schotel met Schol). Echte vrienden heeft hij niet.
Normen en waarden.
Philip speelt altijd de onschuld zelf. Hij is haast gewetenloos: de dingen overkomen hem en daar kan hij toch niks aan doen? In zijn ogen overkomt dat veel kunstenaars. Vrouwen stellen voor hem niks voor. Ze dienen uitsluitend om hem te bewonderen om zijn mooie woorden. Als Philip 's avonds ruzie krijgt met zijn oom is dat de schuld van zijn oom (die het vreselijke woord gebruikte) en van Lida (die hem eerder had aangemoedigd om tegen zijn oom in te gaan). De fatale afloop is dan ook niet zijn schuld. Helemaal zeker is hij hier niet van (hij blijft niet voor niets de rest van de avond weg), maar dat is meer om wat de anderen er van zouden vinden.
Manier van schrijven.
We krijgen via drie figuren indrukken van de fatale dag: Schotel de Bie, diens verloofde Lida en van Philip Corvage. Er zijn veel dialogen en gedachten. Het is een verhaal in de hij-vorm (auctoriaal).
Realiteitswaarde.
Het is een snel (ondanks de 200+ pagina's voor één dag) verhaal: er gebeurt heel veel in een korte tijd. Schotel de Bie is een beginnend leraar die een goede start wil maken. Zelfverzekerd heid en zenuwachtigheid wisselen constant. Het schoolleven komt over als stijfjes: beleefd en er is tucht. Philip is een figuur die in de huidige tijd ondenkbaar is: wie bralt er nog Latijn en Duitse citaten uit gedichten. Je krijgt de indruk dat de schrijver zelf wil laten blijken hoe slim hij is. Met de onbegrepen citaten kan Philip een soort agressie kwijt. Wie reageert er als hij zegt: "Quid tibi vis, insane?" (Wat wilt gij, dwaas?), of als hij een meisje noemt: "Virgo intac ta" (Ongerepte maagd)? Niemand, ze vinden hem eerder geleerd.
Structuur.
De vertelde tijd omvat slechts één dag: de eerste schooldag van leraar Schotel de Bie. De zelfde dag maakt Philip kennis met Lida, de verloofde van Schotel de Bie, hij krijgt ruzie met z'n oom, hij vlucht uiteindelijk naar het huis van de dienstbode Nellie en wordt door haar man 's nachts vermoord bij een kanaal.
Bedoeling, idee.
De titel 'Ivoren Wachters' slaat op het gebit van Philip, dat hij slecht onderhoudt. Hij eet okkernoten (walnoten), die hij tussen zijn tanden kapot bijt. Het resultaat is 'een afgebrand kerkhof'. Het uitzicht op dit gebit is de oorzaak van de confrontatie met Schotel de Bie. Ook ten opzichte van zijn oom is het gebit steeds een terugkerende bron van onenigheid, met name als er weer een gepeperde rekening van een tandarts binnenkomt.
Een tweede betekenis van de titel duidt mogelijk op iemand (de wachter [nee, niet Anton Wachter]) die op een ivoren toren leeft en met arrogantie naar het volk onder hem kijkt. Je vindt dit bij het gedicht 'Ivoren Wachters', opgedragen aan de tandarts L. P. Brandt, als tegemoetkoming in de onkosten van het trekken van een kies. Philip heeft de man nodig maar vindt hem kleinburgerlijk en semi-intellectueel, een proleet, een akelig ventje, wie het gedicht waarschijnlijk boven zijn pet gaat. Het gedicht zelf is een sonnet (4-4-3-3), het klinkt zoals het gebit van Philip eruit ziet: lelijk.

Schets:

Hoofdpersoon is de 19-jarige Lyceum leerling Philip Corvage die door zijn oom wordt opge voed. Hij heeft bijzondere eigenschappen: hij schrijft gedichten, is gevat, geestig, charmant, scherp. Hij is veel intelligenter dan zijn klasgenoten en voelt zich ver boven hen staan. Hij voelt zich een verdwaalde Romein. Hij verwaarloost zijn gebit.
Een nieuwe Nederlandse leraar, Schotel de Bie, beledigt Philip tijdens zijn eerste les op school: afgebrand kerkhof. Philip zoekt genoegdoening en gaat 's avonds zijn excuses halen. Schotel de Bie ontvangt hem niet, maar Philip maakt wel kennis met Lida Veldkamp, de verloofde van Schotel de Bie, die sprekend lijkt op een vroegere Egyptische vrouwelijke farao, Nevertite. Zij heeft haar schoolleven nooit afgemaakt. Maar nu voelt ze zich weer erg aan- getrokken tot het schoolleven. Schotel de Bie vertelt haar echter niets over zijn nieuwe werk. Van Philip hoort ze nu van het voorval en ook wat meer over het Lyceum. Ze hangt aan zijn lippen: Philip krijgt zelfs een zoen.
De al bejaarde oom van Philip, Selhorst, zoekt vaak ruzie met hem. Als hij zich erg op windt, gebruikt hij soms het woord 'oplichter'. Philip trekt dit zich erg aan, omdat ook zijn vader een oplichter was geweest. Toch waarderen ze elkaar wel. Selhorst denkt vaak terug aan de tijd toen Philip kleiner was en ze samen wandelden. Maar Philip is zijn oom ontgroeit: hij weet veel meer dan zijn oom en is provocerender in zijn gedrag geworden. Uiterlijk begint hij op zijn overleden vader te lijken, de schoonzoon die Selhorst nooit heeft gemogen. Selhorst heeft last van plotseling opkomende woede aanvallen. Ook heeft hij al enkele beroertes gehad. De woedeaanvallen maken het leven van Philip en van Nellie, het dienstmeisje, niet gemakke lijk. Hierdoor hebben zij een soort verbond.
Lida hoort ook van de huisruzies van Philip en dwingt hem bij het incasseren van zijn eerste zoen het niet meer te nemen als Selhorst het 'vreselijke woord' weer gebruikt. Thuis gekomen is het bij een nieuwe woede aanval van Selhorst weer zo ver. Philip slaat zijn oom in het gezicht, waarna deze een beroerte krijgt, nogal hard tegen de tafelpoot valt en dan blijft liggen. Philip denkt dat hij hem vermoord heeft. Hij is de wanhoop nabij. Nellie raadt hem aan een dokter te gaan halen en zijn tante te waarschuwen. Ondertussen geeft zij Selhorst de genade klap.
Later op de avond gaat Philip naar het huis van Nellie. Nellie's man, een chauffeur, komt eerder thuis. Hij is zeer argwanend tegen Philip. In het verleden heeft Philip enkele gedichten voor haar gemaakt. Nellie's man zoekt hier meer achter. Nu Philip bij hen thuis is bereikt zijn jaloezie het toppunt. Hij laat zijn volgende klus liggen en blijft erbij. Philip wordt dronken gevoerd. Brallend bedenkt die zijn eigen ondergang. Als de chauffeur hem naar huis brengt, rijdt deze om langs een kanaal. Daar wordt Philip verdronken.
Schotel de Bie trekt zich de dood van Philip erg aan. Hij maakt zijn excuses voor de hele klas. Lida, die door Philip is gaan beseffen dan Schotel de Bie niet de juiste man voor haar is, verbreekt de verloving en hervat haar lessen. Schotel de Bie raakt hierdoor hevig gefrustreerd. Hij wordt een saaie leraar, die ook nog een saai proefschrift schrijft.
Iedereen denkt dat Selhorst tijdens de ruzie met Philip is overleden en dat Philip hier door zelfmoord heeft gepleegd. Tijdens een onderonsje van de rector (leraar Latijn, bij wie Philip in hoor aanzien stond), de leraar Frans en die van Natuurkunde komt het geheel weer ter sprake. De logisch denkende Natuurkunde leraar ziet hoe het in werkelijkheid gegaan is. Zijn redene ring maakt indruk op de rector.

Als je dit evaluatie-verhaal gebruikt stel ik het zeer op prijs als je dit even laat weten door middel van een emailtje.

Terug naar Boekverslagen-Homepage.