Zilver of Het verlies van de onschuld (Adriaan van Dis)

Auteur:	Adriaan van Dis.
Titel:	Zilver of Het verlies van de onschuld, 1988.
Uitgeverij:	Meulenhoff, Amsterdam.
Aantal pagina's:	160.

• Casablanca.
• Het beloofde land.
• In Afrika.
• Indische duinen.

Evaluatie:

1. Emotie, gevoelens tijdens het lezen.
   Dit boek wekt kriebels op. Het gaat over een doetje, Zilver een wees uit een goed milieu, opgevoed door 'de Juffrouw'. Je zou hem een paar keer flink door elkaar willen schudden. Wordt eens wakker jongen. Hou eens op met dromen en stap de grote wereld in. Het probleem is, de jongen is zo vriendelijk een eerlijk dat je nog medelijden met hem krijgt ook. Je bent blij als het boek uit is. Deze jongen hoort in een museum thuis als rariteit.
2. Normen en waarden.
   Er komen verscheidenen sociale milieu's in het boek naar voren. De Juffrouw, Zilver's gouvernante, een ongetrouwde dame, is streng in de opvoeding en let op manieren, kleding en huiswerk op tijd maken. Zij is Dra (Doctoranda), is daar trots op (ondanks haar baan), kent Latijnse spreuken en zingt in het Frans. Zij is zuinig (smelt zeep), weckt, gebruikt weinig elektriciteit (alleen licht en de radio alleen voor nieuws en weer, soms telefoon). Zij is schatbewaarster. Zij waarschuwt Zilver voor volkse meisjes (veel te vrij, daar voelt zij zich niet thuis bij).
   Marieke, Zilver's eerste liefde, is een arbeidersdochter. Haar vader was tuinman, maar toen hij overleed was er geen inkomen meer ('pensioen krijgt iedereen, maar als je vader een arme tuinman is...'). In haar omgeving wordt anders gesproken over auto's, politiek, bazen. Marieke moet kranten bezorgen. Zij heeft geleerd uit te kijken: ze doet het in een chique wijk. De onnozele Zilver laat zich daarentegen een arbeidersbuurt in zijn maag splitsen. Hij heeft dan ook problemen met het wekelijks geld inzamelen, moet het zelfs voorschieten. Arbeiders zijn brutaal (komt die krant nog?) en trots (Marieke: 'wij bukken in de tuin, maar bukken niet voor bazen').
   Het laatste milieu gaat over de kostschool omgeving Oudleede, ergens in de achterhoek. Hier worden jongens van gegoede ouders opgevoed. De jongens zijn hooghartig, ze kijken op een leraar neer. Hij is de knecht, zij zijn heer. Ook tussen de jongens onderling heb je baasjes en knechtjes.
3. Manier van schrijven.
   Het boek is geschreven vanuit het gezichtspunt van Zilver. Zilver is een dromer. De woorden die gebruikt worden onderstrepen dat nog eens. Meerdere keren 'zweeft' hij over zijn omgeving. Hij let hierbij vooral op meisjes, want die hebben toch wel iets spannends.
   Twee boeken spelen een belangrijke rol. Het eerste is het 'Boek met Duizend Platen'. Zilver kan hierbij zowel fantaseren over ontdekkingsreizen als over het omgaan met blote negerinnen. Het andere boek is zijn schrift 'Eerste Keren' waarin hij alle nieuwe geuren, vormen, aparte woordjes, gebeurtenissen noteert.
   Van Dis plaatst tussendoor een paar aparte opmerkingen over exactheid. 'Je concentreren op exacte kennis' is bij hem 'schoonwassen van dromerijen', 'stroom is veiliger dan gekochte borsten'. Iemand die verhalen mooier maakt dan ze zijn 'plukt nullen uit de lucht en laat getallen groeien' (p. 45).
4. Realiteitswaarde.
   Belangrijk in het boek is seksuele ontwikkeling, zowel lichamenlijk als geestelijk. Zilver leeft in een droomwereld (bijvoorbeeld verbeeldt hij zich dat hij kapitein Silver is, de zeerover), waarin ineens een belangstelling voor meisjes opkomt. Volkse meisjes zijn spannend en hun vrij gedrag brengen hem in verwarring. Ze durven tegen je te lachen en maken opmerkingen over je. Op school zoekt Zilver dan ook steun bij de stoere neger Gerard. Hij is trots als ze samen straf ondergaan onder de klok van rector Dop.
   De kostschool Oudleede, waar Zilver wegens onhandelbaar gedrag door de Juffrouw naar toe wordt gestuurd, doet uit de tijd aan. Waar kom je dat nog tegen? Alleen in Engeland misschien. Het is een jongens gemeenschap met baasjes en knechtjes. Kinderen van rijke ouders of van diplomaten. Zilver deelt de kamer met drie anderen. Op school staat tucht en sport centraal. Zilver dient hier, als grote twijfelaar, twee bazen: László, de Hongaarse jood, een atleet, goed met spieren en Jonkheer Douzy, een dichter, treffend met woorden. Ontnuchterend voor Zilver is het resultaat van het schoolbivak, dat hij niet meemaakt. Beide heren blijken hun deelknecht niet meer nodig te hebben.
5. Structuur.
   Het boek bevat drie episodes: Het Huis, Oudleede en De Stad. Het geheel omvat één jaar uit de ontwikkeling van Zilver. 'Het Huis' staat symbool voor het dromen en de wereld van de fantasie, de wens tot het maken van ontdekkingen (nieuwe dingen) en veroveringen, waarin alles lukt (Zilver's hoofd zit vol tienen, maar zijn rapporten tellen slechts vijven en zessen). In 'Oudleede' komt Zilver seksueel tot ontwikkeling, maar hij kan geen keuzes maken: Is hij hetero of homo? In 'De Stad' komt hij uiteindelijk tot de ontdekking. Een vriendelijke, begripsvolle hoer bewijst hem dat hij 'bij de mannen hoort' (?).
6. Bedoeling, idee.
   Het boek is opgedragen aan ene Tilly, met als toevoeging 'schateiland' (dit heeft mogenlijk iets te maken met zeerovers, ontdekkingsreizen, dromen, etc.). Een tweede citaat is van Panus en luidt: "...de gedachte dat ergens een fout gemaakt is en dat er een land moet zijn waar ik thuishoor en waar ik kan vliegen...", boven een plaat waar een Griekse Eros een jonge man verleidt of ontvoert. De bedoeling is waarschijnlijk dat Zilver recht heeft om te mogen twijfelen tussen homo en hetero. Het boek heeft iets poëtisch, iets dichterlijks. Dat lijkt ook iets onschuldigs, iets ontroerends in zich te moeten hebben. Toch kriebelt het en wringt het. Brr... Geef mij 'Bor' maar.

Terug naar Boekverslagen-Homepage.