VOORWOORD EERSTE DRUK (1990)


GENEALOGIE

Ondergetekenden startten eind 1988 met de uitvoering van het plan om in 1989 de genealogie van Lubbert Gerritsz van der Maete samen te stellen, een genealogie waarmee de eerste auteur 25 jaar geleden was begonnen. Toen als onderdeel van een kwartierstatenonderzoek, waarbij voor elke voorouder gepoogd werd gegevens van alle vier grootoudergezinnen (kwartieren) te vinden. Genoemde auteur heeft in de loop der jaren zo een omvangrijke schaar voorouders van zich zelf en van zijn vrouw kunnen beschrijven. Van alle gezinnen die zo gevonden werden waren ook zoveel mogelijk gegevens van alle broers en zusters genoteerd. In sommige gevallen werd hiervan ook een nageslacht voor een paar generaties uitgewerkt. Van de tak met onze geslachtsnaam (in al zijn verschijningsvormen) hadden we zodoende al een aardig beeld van de omvang en de situatie van vóór 1880. Dit jaar was lange tijd de jongste datum waarvan gegevens uit de Burgerlijke Stand in de archieven vrij ter inzage werden aangeboden. Thans, 1990, ligt deze grens op 1902 (voor geboorten) en op 1912 (voor huwelijken en overlijdens), maar deze grens is nog niet voor alle gemeenten bereikt.
Een genealogie beschrijft een familie in een vorm die omgekeerd is aan die van een kwartierstaat. Uitgaande van een stamvader worden alle gezinnen van de afstammende mannelijke naamdragers hierbij beschreven. Een eerste uitbreiding hierop is dat naamdragers die uiteindelijk via een dochter aansluiten op de hoofdtak worden meegenomen (in ons verhaal treedt deze situatie ook daadwerkelijk op). De grootst mogelijke uitbreiding ontstaat wanneer alle nakomelingen worden beschreven. Men heeft dan een zogenaamd parenteel opgesteld. Een parenteel is in het algemeen zeer omvangrijk.
In dit boek vormt de genealogie met de eerstgenoemde uitbreiding de rode draad van het verhaal. Van de generaties uit deze eeuw werden in veel gevallen gegevens van kinderen en (klein-)kinderen van dochters opgenomen. Deels om zuiver financiële redenen (dochters vormen per slot van rekening de halve markt), maar ook om tot een familiebindend resultaat te komen en te zorgen voor een positieve sfeer rond de totstandkoming van het boek. Eenieder weet hoe belangrijk met name oma's, moeders, tantes en dochters (kunnen) zijn wanneer familiebanden in het geding zijn.

Woonlokaties

Stamvader Lubbert Gerritsz van der Maete, jongeman van Voerst, trouwde in 1720 te Woudenberg met Elisje Hendricks. Hij werd de stamvader van vele families van landbouwers met de namen ter Maaten, ter Maten, Ter Maaten, Ter Maten, Termaaten en Termaten, die gingen wonen in de omgeving van de Utrechtse Heuvelrug en in de Gelderse Vallei: Amersfoort, Leusden, Woudenberg, Scherpenzeel, Renswoude, Maarn, Leersum, Amerongen, Veenendaal, Rhenen, Barneveld, Ede, Lunteren, Renkum.
Ook nu nog wonen in deze gemeenten leden van bovengenoemde families, met Woudenberg net als in het verleden verdichtingspunt. In de laatste eeuw heeft men zich echter, zoals bij vele families het geval is geweest, over het gehele land verplaatst. Een bijzondere concentratie kan men zodoende ook vinden in Capelle en Nieuwerkerk aan den IJssel. Ook is er sprake geweest van emigratie. Familieleden werden achterhaald in Amerika (Californië), Canada, Australië en Nieuw Zeeland. In Europa vond men zijn weg in België, Luxemburg, Frankrijk, Spanje, Oostenrijk en Griekenland.

Omvang van de familie

Iedere familietak zei al snel "We zijn geen grote familie" en "Hoe schrijf je je naam?". Inderdaad, de schrijfwijze van je naam vond men beslissend om wel of niet tot de "familie" te behoren al kende menigeen wel een paar neven die de naam anders schreven. Daar we maar liefst zes verschillende schrijfwijzen hebben is een versplinterde indruk van het totale familiebeeld het resultaat. Maar geheel onjuist is de indruk niet. De familie is zeker niet omvangrijk, maar groter dan menigeen zal hebben verwacht. Met het volgende kunnen we dit enigszins illustreren.
Bij de start van het boek hebben we een telefoonlijst samengesteld met de dragers van onze familienaam. De lijst was gebaseerd op publieke gegevens van rond 1986 en resulteerde in 180 namen. De afgelopen anderhalf jaar wees uit dat hiervan 120 tot onze familie behoorden. De overige 60 worden door 4 andere verschillende familietakken gedekt. Een familieverband met onze familie kon niet worden aangetoond. De leden van drie van deze families wonen merendeels te Amsterdam, 's-Gravenhage, Rotterdam en Apeldoorn. De oorsprong van de Apeldoorners is nog niet duidelijk. Die van de twee groepen in de grote steden gaat terug richting Zutphen en Achterhoek, de streek waar we elders in dit boek nog nader op zullen ingaan. Een kleine familie van Rooms Katholieke huize vestigde zich in de vorige eeuw in Amersfoort en Hoogland. Deze familie is afkomstig uit het Duitse Vreden, vlak over de grens bij Haaksbergen en Eibergen. De streek langs de Utrechtse Heuvelrug, de Gelderse Vallei en westkant van de Veluwe blijkt echter 'ons' domein: 95% van alle naamdragers die hier wonen behoort tot onze familie.
Verder zijn we natuurlijk ook groter dan die verzameling van 120 naamdragers uit de lijst. Niet iedereen staat vermeld in de telefoonlijst. En dochters zijn er nauwelijks in terug te vinden. Ons boek beschrijft een 450 huwelijken waarbij een der partners een naamdrager is. Hiervan zijn een 300 gesloten in deze eeuw. Samen met de namen van schoonouders komen we in totaal tot ruim 900 echtparen en ruim 2100 namen. Als we dan opmerken dat de familie (samen met kinderen hiervan) afname garandeerde van meer dan 400 boeken is er toch wel sprake van erg veel belangstelling. Een beetje familiegek zijn we blijkbaar wel.

Beroepen

De familie heeft geen beroemdheden, wereldhervormers, wetenschappers, politici of gouverneurs voortgebracht. Er is geen familiewapen teruggevonden. We hebben geen familieschilderij. Wel zijn er deze eeuw vier familieleden koninklijk onderscheiden. Er zijn enkele gemeenteraadsleden geweest en er zijn een wethouder en een kolonel uit ons midden opgestaan. Het boek beschrijft echter een familie voor wie de zorg voor het dagelijks bestaan de voornaamste bezigheid was. Geen "bijzondere" familie dus, maar een van mensen, die met beide benen op de grond stonden, die in het dagelijks leven hechtten aan blijvende waarden (er zijn bijvoorbeeld enkele kerkelijke functies door familieleden vervuld) en die een onderlinge band onderkenden, o.a. blijkend uit de middelen van bestaan die men als familie creëerde. Een familie van gelijken, een familie waar je toch enige trots voor kunt voelen. Dit boek beschrijft dan ook eenieder als ware hij een "eenvoudige held".
Tot aan het eind van de vorige eeuw was de familie voornamelijk werkzaam in de landbouw, hetzij als zelfstandige boer, hetzij als boerenarbeider. Rond een boerenbedrijf vonden veel familieleden hun levensonderhoud. Het waren familiebedrijven waar men als directe familie gezamenlijk voor verantwoordelijk was. De meeste landbouwers stammen af van een 3-tal broers, Gerrit, Rijk en Peter, die rond 1830 grond hadden ten noordoosten van Woudenberg. Ook thans nog is de landbouw de grootste werkgever binnen de familie. En hoewel de familie dus geen beroemdheden heeft voortgebracht kunnen we wel van de leden zeggen: "ze keerden een heuvelrug en vormden zich een vallei".
Ook in andere takken kunnen we veel familiegebonden beroepen terugvinden. Een tak, startend met een Willem, timmerman rond 1830, leverde enkele generaties lang timmerlieden in Leusden.
Met Gijsbert, welke in 1874 naar Arnhem vertrok, startte een familie waarvan de leden koetsiers waren of bodediensten verzorgden. Nu nog zijn veel van zijn nakomelingen werkzaam (geweest) in de autobranche.
Eind vorige eeuw komen er nieuwe beroepen binnen de familie. Maar ook die gingen vaak van vader op zoon over. In Renswoude vinden we zo een klustering van vrachtwagenchauffeurs, in Capelle en in Nieuwerkerk aan den IJssel vinden we straatmakers en aannemers van grond- en rioolwerken. In Amerongen en Zeist zijn bakkers ontsproten. Een grote groep familieleden vond verder een nieuw beroep door de opkomst van de spoorwegen. Diverse boerenzoons werden geïnteresseerd in een baan als baanvakker. De spoorwegen zorgden voor vast werk, wat met name in de dertiger jaren van deze eeuw erg belangrijk was.

VERANTWOORDING

Dit boek is gemaakt zonder winstoogmerk. Het hoofddeel van de prijs wordt bepaald door de kosten van drukker en binder. De prijs van het boek dekt verder de kosten die gemaakt werden om mensen schriftelijk en telefonisch te bereiken, de fotocopieerkosten en een deel van reiskosten. Een van de uitgangspunten voor de totstandkoming van dit boek was het bereiken van een zo'n groot mogelijke spreiding van het boek binnen de familie. De prijs van het boek moest daartoe uitnodigen. Het hiervoor benodigde minimum aantal van 150 exemplaren vervulde ons aanvankelijk toch wel met zorg. Hoe groot was onze familie eigenlijk wel? Zoals eerder vermeld bracht een telefoonlijst slechts 180 naamdragers boven water, die blijkens onderzoek niet allemaal tot onze familie behoren. Voor dochters moest het boek dus ook aantrekkelijk worden gemaakt. We besloten van de laatste generaties zoveel mogelijk alle gezinnen, waarvan een der ouders drager was van de familienaam, volledig op te nemen. Gelukkig voor ons waren er veel dochters en kinderen van dochters die positief reageerden. Daarnaast bleek de familie aanmerkelijk groter dan we oorspronkelijk hadden verwacht. Het boek is daardoor ook dikker geworden. Door het uiteindelijk bereikte aantal boeken waarvan afname verzekerd was kon gekozen worden voor een duurzamere bindingsvorm van het boek en voor een hogere papierkwaliteit. Dit laatste komt de weergave van de foto's ten goede.

Medewerking

Dit boek kon door de eerste twee auteurs slechts gemaakt worden dankzij de medewerking van anderen. Soms op grond van aanbeveling, maar meestal op goed geluk werd contact gezocht met familieleden met de vraag of zij binnen hun direkte familie het inititatief zouden willen aanbevelen en voor het verzamelen van de gegevens zorg wilden dragen. We hebben het goed getroffen met onze keuzes. Door hun medewerking werd het boek echt een verantwoordelijkheid van de familie. Verder kregen we zeer volledige familiebeschrijvingen.
Twee contactfiguren hebben zich in onze ogen hierbij in bijzondere mate onderscheiden. Langdurig zijn zij betrokken geweest bij de totstandkoming van het boek. We hebben gemeend hun dragersrol tot uitdrukking te moeten laten komen op de titelpagina: Daarnaast hebben we van vele anderen aanzienlijke medewerking gekregen. We willen hierbij dan ook bedanken:
Met genoegen denken we terug aan de talloze gesprekken waarbij diverse foto's boven water kwamen, de bezoeken aan de vele boerderijen waar men ons gastvrij ontving: "'ter Maten'? Zo heten wij ook. Kom dat eens nader uitleggen!". Op Heuvelrug, in de Vallei en langs de Veluwe zijn we over vele wegen en paden gegaan en hebben daarbij van het landschap genoten. Mogelijk ook dat we even in de voetsporen stonden van onze voorouders.

Juni 1990, Utrecht/Eindhoven
Arend ter Maten (zie IX.40)
E. Jan W. ter Maten (zie X.18)


Date of modification: 27-05-2000

Return to: Table of Contents.

For comments send email to: termaten@dse.nl