DE GESCHIEDENIS VAN DE AARDE

Het ontstaan en de evolutie

> 4.6 miljard jaar geleden - 240.000 jaar geleden

Voorafgaand aan de eigenlijke Vaderlandse geschiedenis, die in het volgende hoofdstuk begint bij 240.000 voor Christus, vindt u hier een overzicht van de ontstaansgeschiedenis van de Aarde.
Dit hoofdstuk begint bij de "oerknal" tussen 10 en 20 miljard jaar geleden. Na verloop van tijd ontstaan er hemellichamen, waaronder onze Zon. Na condensatie van een nevelschijf er omheen ontstaan de planeten. Eén ervan is de Aarde. Na een botsing met de Maan (4.6 miljard jaar geleden) wordt de situatie stabiel en begint de ontwikkeling van de planeet.
De eerste levensvormen ontstaan 3.6 miljard jaar geleden, terwijl er "pas" 1 miljard jaar geleden zuurstof in de atmosfeer word gevormd. Zo'n 570 miljoen jaar terug ontstaan de eerste gewervelde dieren, en 100 miljoen jaar later zwemmen er vissen in de oceanen.
Het Siluur is de tijd waarin de vissen zich ontwikkelen. In het Devoon ontwikkelen de planten zich op het vaste land, gevolgd door de insecten. In het Carboon komen de reptielen, amfibiëen en bomen. Een drastische verandering van het klimaat op de Aarde, waarschijnlijk het gevolg van de inslag van een meteoriet, doet veel diersoorten uitsterven. Pas in het Trias ontwikkelt het leven zich weer fors, en het zijn met name de dinosauriërs. In de daaropvolgende periodes, de Jura en Krijt, ontwikkelen zij zich enorm en zien we ook de zoogdieren ontstaan.
Ruim 65 miljoen jaar geleden maakt wederom een meteoriet een einde aan deze ontwikkeling
Het zijn daarna vooral de kleinere zoogdieren die overleven en zich verder ontwikkelen. Met name in het Oligoceenherbben zich enorm grote beesten ontwikkeld. Pas zo'n 6 tot 7 miljoen jaar geleden zien de de eerste mensachtigen rondlopen en in de daaropvolgende periode, het Plioceen, krijgt de Aarde langzaam het aanzien zoals ze nu is. Uit die tijd stamt ook Lucy, het oudste menselijk skelet. Direct daarna, vanaf 2.4 miljoen jaar geleden, beginnen de perioden van de ijstijden, waarvan de laatste twee, met name het Saalien maar ook het Weichselien, bepalend zijn geweest voor het reliëf van ons land. Dit is ook de periode van de oude steentijd, in 10.000 voor Christus door de nieuwe steentijd. En dat is al in de prehistorie.
De indeling van de tijdperken is volgens de waarden (zo nodig afgerond) van de International Stratigraphic Chart

Jaartal	Eon	Era	Periode		Onderverd.				Commentaar
± 13.7 miljard					De Oerknal. Ontstaan van ons zonnestelsel.
± 13.5 miljard					Ontstaan van de eerste sterren
± 4.7 miljard					Het ontstaan van de Aarde tgv condensatie in de nevelschijf rond de Zon.
4.6 miljard					Botsing met ander hemellichaam. Ontstaan van de Maan uit de aarde.
4.55 miljard					Ontstaan van de huidige planeet Aarde.
3.6 miljard					Eerste levensvormen (bacteriën). Ontwikkeling van meercellige organismen.
3.4 miljard					Ontwikkeling van kwallen, worm-achtigen en stromatoïden
2.5 miljard			Paleo- proterozoïcum		Midden-precambrium glaciaal			Begin van afkoeling.
2.3 miljard								Ontstaan van organismen met een celkern. Ontwikkeling van algen.
2 miljard					Lake Superior glaciaal			Ontstaan van natuurlijke gecontroleerde kernreacties (in het huidige Gabon). Gedurende 2 miljoen jaar temperaturen tot 400 °C over een gebied van duizenden km².
1.8 miljard								Ontstaan van de Grand Canyon
1.6 miljard			Meso- proterozoïcum
1.3 miljard					De eerste schimmels op aarde.
1.2 miljard					Vermoedelijk ontstaan van de eerste meercellige organismen met een celkern
1 miljard			Neo- proterozoïcum		Ripheen		Opbouw van zuurstof in de atmosfeer. Ontwikkeling van meercellige organismen met een celkern
680 miljoen					Vendien
630 miljoen							Glaciaal
							Verdere ontwikkeling meercellige organismen en mariene weekdieren.
570 miljoen							Begin van ontwikkeling van gewervelde dieren
545 miljoen			Cambrium		De eerste weekdieren in de zee.
520 miljoen					Afrikaans glaciaal (Pakhuis, Table Mountain)
495 miljoen			Ordovicium					Voorkomen van Chordadieren - de eerste met een primitive wervelkolom Verschijnen van de eerste primitieve vissen. Ontwikkeling van longvissen en kwastvinnigen
440 miljoen			Siluur					Begin van warme periode met hoge luchtvochtigheid. Vissen ontwikkelen stroomlijn en sterke spieren. Voorkomen van inktvissen.
438 miljoen								Algen beginnen zich te evolueren voor leven op het land.
420 miljoen								Eerste fossielen van landplanten
417 miljoen			Devoon		Ontwikkeling van gepantserde vissen, met name de haaien. Ontwikkeling van amfibiëen en Arthropoda. Ontwikkeling van flora.
410 miljoen					Algemeen voorkomen van Cooksonia, een primitieve plant op vochtige plaatsen op het land. Tevens ontwikkeling van andere plantensoorten zoals Nematothallus, Parka en Pachytheca. Dit zijn allen alg-achtige planten.
400 miljoen					De eerste insecten. Ontwikkeling van oer-amfibiën (met poten en longen) uit longvissen of kwastvinnigen. Ontwikkeling van bladloze planten als de Asteroxylon (een Wolfsklauw-achtige), de Gosslingia en de Rhynia. Van deze laatste stammen de meeste planten af.
					Ontwikkeling van boomvarens
385 miljoen					Voorkomen van bomen en stekelachtige planten zoals Sawdonia ornata en Drepanophycus spinaeformis.
					Ontwikkeling van zaadplanten, zoals de Moresnetia. Hier stammen de meeste bloemplanten van af.
354 miljoen			Carboon	Mississippien	Ontwikkeling van reptielen. Veel insecten en amfibiëen.
323 miljoen				Pennsylvanien	Voorkomen van geschubde bomen
309 miljoen					Perm -Carboon-glaciaal (in Gonwanaland)			Veel reptielen en weekdieren. De eerste Gingko-Biloba bomen. Afname van amfibieën en insecten. Uitsterven van primitieve pantservisssen.
292 miljoen			Perm					Weinig tot geen fossielen in deze periode
274 miljoen
250 miljoen					Uitsterven van de helft van alle diersoorten. Dit is mogelijk door een inslag van een meteoriet veroorzaakt.
					Inslag meteoriet
255 miljoen					Het gehele zuiden bedekt met een ijslaag.
					Het eiland Angaraland (Siberië) sluit aan bij de andere landmassa's. Het Oeralgebergte is de "lasnaad".Midden Azië sluit zich aan bij Europa. Vorming van nieuw supercontinent Pangea.
250 miljoen			Trias		Ontwikkeling van de Dinosauriërs en vishagedissen, zoals Coelophysis en de Ichtyosauris. Voorkomen van schildpadden. Ontwikkeling van nieuwe landplanten.
220 miljoen					De eerste primitieve zoogdieren (spitsmuizen) hebben zich uit de reptielen ontwikkeld.
210 miljoen					Het supercontinent Pangea begint te splijten in Laurasia en Gondwanaland. De inham daartussen groeit uit tot de Atlantische Oceaan
205 miljoen			Jura		De grote bloeitijd van de dinosauriërs. Opkomst van de zoogdieren en krokodillen. Splitsing westelijk deel van Afrika en Zuid-Amerika. Botsing tussen Zuid-Amerika en Pacifische Plaat. Vorming van Andes en Amazone.
					Opkomst van naaktzadige planten, de gymnospermen. Westelijk deel van Laurasia botst tegen Siberië. Ontstaan van keten van Arctische bergen en de Noordelijke IJszee
142 miljoen			Krijt	Vroeg	De vliegende en in het water levende dinosauriërs beginnen uit te sterven. Opkomst van zoogdieren en bloemplanten. Losraken van India, Antarctica en Australië (langs oude breuklijnen). Door losraken van continenten ontstaan oceaanstromingen en daardoor opwarming. Stijging van zeespiegel en vorming van binnenzeeën. Onstaan van eencellige kalkvormende organismen (cocolieten).
120 miljoen					Vorming van krijtafzettingen.
98.9 miljoen				Laat	Opkomst van bedektzadige planten, de Angiospermen. Bomen en varens op het vaste land. Vorming van lagen plantenresten. Primitieve vissen sterven uit.
80 miljoen					Ontstaan van primaten (hoger ontwikkelde zoogdieren). Bloeitijd van Tyrannosaurus-Rex.
66.4 miljoen					Inslag van grote meteoriet => Dinosauriërs sterven uit Einde van het krijt-tijdperk
					Inslag meteoriet ==> Scheiding Krijt - Tertiair
65.5 miljoen			Tertiair	Paleogeen	Paleoceen		Verdere ontwikkeling van primaten. Zuid-Limburg is nog steeds overspoeld door een zee. De vorming van kalklagen is nog gaande. De fossielen wijzen echter op een heel andere fauna en flora.
55.0 miljoen					Eoceen		Door erosie verdwijnt een deel van de zee-afzettingen. In Zuid-Limburg worden bijna geen nieuwe lagen gevormd. Elders werden zanden met enorme hoeveelheden fossiele schelpen afgezet.
							Oudste fossiel van een primaat.
50 miljoen							Nadering Afrika en India enerzijds en Azië en Europa anderszijds. Begin van stijging zeespiegel en grote overstromingen
33.7 miljoen					Oligoceen		De lagen uit het Oligoceen vormen een pakket vol afwisseling. Zand en klei verraden ondiepe zeeën. Bruinkool wijst op moerassen met laagveen.
23.8 miljoen				Neogeen	Mioceen		Vrijwel overal treedt verlanding op: de zee trekt zich langzaam terug uit Zuid-Limburg. Er ontstaan uitgestrekte laagveengebieden die soms nog kort overspoeld worden door de nabij gelegen zee. Het veen vinden we terug als bruinkool. De overstromingen laten lagen zilverzand achter. Fossiele planten (palmen en dennen) wijzen op een tropisch of subtropisch klimaat.
20 miljoen							Botsing Afrikaans-Indiase Plaat en Euraziatische Plaat. Ontstaan van Alpen en Tibetaanse massief.
6-7 miljoen							Toumaï, de eerste mensachtige, waarvan de schedel is gevonden in Tsjaad.
5.3 miljoen					Plioceen		De zee is definitief verdwenen: Zuid-Limburg is land geworden.
4 miljoen							Vorming huidige continenten. Tethys is verdwenen; de Middelandse Zee, Zwarte Zee, Kaspische Zee en het Aralmeer zijn resten daarvan.
3.2 miljoen							Lucy, een skelet, gevonden in Ethiopië. Tot de vondst van Toumaï beschouwd als de oudste mens.
							IJstijden			Afkoeling van de Aarde
2.4 miljoen							2.4 miljoen			Pretiglien, ijstijd op grens van tertiair en kwartair
2.2 miljoen							2.2 miljoen			Tiglien, Vroeg Pleistocene periode, bestaande uit verschillende koudere en warmere perioden
1.8 miljoen			Kwartair		Pleistoceen
1.7 miljoen							1.7 miljoen			Bavelien, Vroeg Pleistocene periode bestaande uit twee glacialen en twee interglacialen. De eerste Homo Sapiens stamt uit deze periode (1.6 miljoen jaar).
							1.6 miljoen


							1.39 miljoen				Waalien, Pleistocene periode bestaande uit twee warme perioden gescheiden door een koelere periode.


							1.18 miljoen				Menapien
							820.000 - 420.000				Cromerien, (interglaciaal)

							420.000 - 260.000				Elsterien, (landijs)
240.00							260.000 - 180.000				Holsteinien, (interglaciaal) Ontstaan van Neanderthaler
							180.000 - 120.000				Saalien, (landijs), ook wel Riss-glaciaal genoemd Dit is de voorlaatste ijstijd.
							120.000 - 71.000				Eemien, (interglaciaal)
							71.000 - 12.000				Weichselien, (geen ijs, alleen toendra-klimaat), ook wel Würm-glaciaal genoemd. Dit is de laatste ijstijd. Neanderthaler maakt plaats voor Cro-Magnon-mens
10.000 v C. Heden					Holoceen	Nwe steentijd	Het huidige "post-glaciale" tijdperk, in feite beter beschouwd als een interglaciaal tijdperk.

Belangrijk: Ik ben geen deskundige op het gebied van Archeologie en Geologie. Ik heb uit interesse een aantal gegevens chronologisch op een rijtje gezet, en heb mijn "aantekeningen" een dusdanige vorm gegeven zodat die voor meer geinteresseerden een bron van informatie kunnen zijn.
Mijn informatie komt uit verschillende bronnen. Mocht de informatie op deze pagina incompleet of onjuist zijn, of heeft u informatie die een bijdrage aan deze pagina zou kunnen leveren, dan verzoek ik u om met mij contact op te nemen. U kunt hier klikken om mij een e-mail te sturen. Bijvoorbaat dank voor uw medewerking.
Fokke Nauta

Laatste update 6/9 2002

Deze site zal op den duur verdwijnen. Het chronologisch overzicht op deze site is ook te vinden op www.tijdslijn.eu . Daar zal de informatie worden onderhouden en uitgebreid.