China 99 : Shanghai_intro
In het begin van de 19e eeuw waren de handelskontakten met het Westen zeer eenzijdig. (zie mijn China 99 intro.)
Het Westen importeerde veel uit China, maar kon nauwelijks iets exporteren.
Van oudsher werd er, ook in dit deel van Azië, opium geconsumeerd.
Overal werd de drug gegeten. Rond 1600 werd echter al gemeld dat op Formosa (Taiwan), kort na de aankomst van de tabak rokende en in opium handelende VOC handelaren, het opium roken werd uitgevonden. En dus waren grotere hoeveelheden opium nodig, want men raakt sneller verslaafd aan het roken van opium dan aan het eten van opium.
De Nederlandse VOC handelaren verhandelden tot ca 1750 meer opium dan alle andere Europeanen bij elkaar. Tot de Britten het overnamen, want veel opium werd geimporteerd uit Bengalen, onderdeel van het latere Brits-Indië (oftewel de Raj).
Door de komst van de Britten werden de Nederlanders geweerd uit Bengalen en verminderden de winsten van de VOC : het begin van het einde van de VOC.
Ook in Nederlands-Indië was de handel in opium (later geimporteerd uit Turkije) een (koloniaal) staatsmonopolie.
In het zeer conservatieve Nederland van de 19e eeuw werd er niet openlijk overgesproken, maar toch was het algemeen bekend. Men zegt dat de Gouden Eeuw mede gefinancierd werd door de opium handel, net zoals later de aanleg van de spoor- en waterwegen werd gefinancierd uit de Indische baten.
In 1824 werd door de 'koopman-koning' Willem I de Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM) opgericht met als doel de financiéring van de handel met Java e.o. Winst bleef echter uit, totdat in 1827 Willem I besloot om de NHM het monopolie op de invoer van opium te geven : meteen werd winst gemaakt.
Een eeuw later, dus in 1924, werden in het herdenkingsboek keurig de winsten op de opium handel vermeld.
Halverwege de jaren zestig ging de NHM op in de ABN, die later weer op ging in de ABN Amro. Dankzij het feit dat Willem I grootaandeelhouder was van de NHM moet niet alleen hij, maar ook zijn nakomelingen flink verdiend hebben aan de opium handel. Volgens Forbes heeft Beatrix nog steeds 10% van de aandelen van ABN Amro.
Nu wordt vaak gesteld dat de Europese economische groei tijdens de koloniale periode, voornamelijk werd gefinancierd door de handel in slaven èn opium.
Britse handelaren besloten om de (smokkel) export van opium naar China te bevorderen, dit lukte uitstekend : eind 18e eeuw werd ca 100.000 kg opium geëxporteerd, in de jaren dertig van de negentiende eeuw was dit al opgelopen tot ruim 1.500.000 kg.
Alles wat China verdiende aan de export van bijv. thee en porselein werd steeds meer overtroffen door de kosten voor de import van opium. Van oudsher vonden de betalingen plaats in zilver, door de toename van het opium handelsverkeer werd zilver in China echter steeds schaarser en dus duurder.
Min of meer officiële protesten van Chinese kant werden genegeerd, ondanks bezwaren vanuit de Britse publieke opinie. Het vrije ondernemerschap was echter toen ook al belangrijker dan het geweten.
Toen dan ook in 1839 in het openbaar, op last van Beijing, door de Chinese douane (die tot op dat moment er ook veel aan had verdiend, smeergeld etc) op een strand 2000 ton opium werd verbrand, was de aanleiding eindelijk daar : met geweld moest China duidelijk worden gemaakt dat het recht op vrije handel prevaleerde en dat China geopend moest worden om dat recht op vrije handel zeker te stellen.
In het Lagerhuis ontstond een heftig debat. Een aanzienlijk aantal parlementariërs waren het er moreel niet mee eens, met een meerderheid van slechts 5 stemmen werd China toch de oorlog verklaard.
Tijdens de eerste opiumoorlog (1839 - 1842) werd, zoals verwacht, China vernietigend verslagen, zelfs de Chinesen waren hierover verbaasd : verslagen te worden door die vreemde barbaren, de ultieme vernedering......
Volgens het verdrag van Nanjing werd China een hoge boete (!) opgelegd en moest het HongKong afstaan. Bovendien moest het Shanghai openstellen als vrijhaven voor buitenlandse handelaren.
Vanaf 1846 werden de eerste concessies gesticht : gebieden waar de soevereine Chinese overheid steeds minder zeggenschap over kreeg. Britten, Amerikanen, Fransen, Japanners en Wit-Russen (na 1920), woonachtig in een concessie gebied, vielen na verloop van tijd niet meer onder de Chinese jurisdictie.
In sommige parken verschenen ook de bordjes : Voor Chinezen en honden verboden.
Shanghai werd een eldorado voor de plaatselijke zakenwereld (ook voor de Chinese!), met alle gevolgen van dien. De grootste concessie werd gevormd door samenvoeging van de Britse en Amerikaanse, tot één grote Internationale Concessie, met als middelpunt de, geheel in Tudor stijl opgebouwde Bund, de Anglo-Indische benaming voor 'kade' (aan de rivier de Huangpu, die 30km verderop uitmondt in de Jangste)
In Shanghai woonden door alle aktiviteiten veel arbeiders. Vanuit Shanghai leidde Sun Yat Sen dan ook de Guomindang. Vlakbij het huis van Sun Yat Sen woonde Zhou Enlai, de meest bekende premier van China tijdens het bewind van Mao. In Shanghai werd, in het diepste geheim, in 1921 in de Franse concessie ook de Communistische Partij van China opgericht, in aanwezigheid van de Nederlander Henk Sneevliet.
De drie genoemde huizen in de voormalige Franse Concessie zijn nu als museum ingericht.
In 1927 brak een communistische opstand uit die door de legers van de Guomindang, o.l.v. de opvolger van de gestorven Sun Yat Sen, Chiang Kai-shek, met financiële steun vanuit de concessies, werd neergeslagen ('bloedbad van Shanghai') Chiang Kai-shek schrok zo van de invloed van de communisten dat hij onmiddellijk de samenwerking met hen verbrak, om samen China weer te bevrijden van de buitenlanders.
Pas in 1936 werd de samenwerking noodgedwongen weer hervat, nu tegen de Japanners. ('incident van Xi'an')
In 1932 werd Shanghai aangevallen door Japan met als gevolg dat de Japanse concessie aanzienlijk werd uitgebreid. In 1937 brak de officiële Chinees - Japanse oorlog uit en werd Shanghai veroverd op de Guomindang, met uitzondering van de Internationale Concessie. Tot Pearl Harbour in 1941 werden in de Internationale Concessie zelfs 15000 Joden uit Duitsland opgevangen!
In 1945 werd het beheer over de concessies overgedragen aan de Guomindang, totdat in 1949 de Guomindang werd verslagen door het Rode Leger. Chiang Kai-shek vluchtte vanuit Shanghai naar Taiwan.
In de jaren vijftig vond de 'grote schoonmaak' plaats, het oude Shanghai werd definitief, ook van binnen uit, veranderd.
In de jaren zestig werd Shanghai het middelpunt van de Culturele Revolutie !
De 'Bende van Vier' rondom Jiang Qing, de weduwe van Mao, opereerde in de jaren zeventig ook vanuit Shanghai.
Na 1978 werd Shanghai de eerste stad met het 'gezicht naar het Westen'. Het is nu de belangrijkste haven- en handelsstad van China, via een jumelage verbonden met Rotterdam.
Gestart tijdens de 'grote schoonmaak', is er nu nauwelijks meer iets over van het oude vooroorlogse Shanghai met zijn separate concessies, op de Bund na ! Sinds de jaren vijftig wapperen op alle gebouwen langs de Bund principieel 'voor eeuwig' diverse Chinese vlaggen, protesten van de huidige eigenaars worden terecht niet gehonoreerd.
top
